جايگاه نيروي عقل و نيروي وهم
به نام خدا
در ادامه مطالب قبلي بايد به عرض برسانم كه نيروي عقل و نيروي وهم هر دو جايگاه تقريباً مشابه دارند و با فكر در ارتباط هستند اما اين دو نيرو اساساً يك جور و يك نوع نمي باشند و به يك صورت درك نمي كنند بلكه نيروي عقل به دريافت و درك كليات مي پردازد و نيروي وهم به شناخت جزئيات و از همين جهت است كه افعالي كه از انسان سر مي زند چون جزئي است پس شروع آن از قوه وهم است و در نتيجه به نيروي وهميه عقل عملي نيز گفته مي شود و به نيروي عقل كه در كليات سير دارد عقل نظري مي گويند
نيروي غضب و نيروي شهوت نيز هر دو شروع كننده تحريك هستند و بدن را به حركت وا مي دارند منتها تفاوت اينجاست كه نيروي غضب مي خواهد ناسازگاري ها را دفع كند و به مقابله بپردازد در حالي كه نيروي شهوت به جذب آنها مشغول است
و در ايت ميان است كه چنانچه هر كدام از اين نيرو ها كنترل شوند صفات گوناگون ايجاد مي شود يعني با پاكي و مهذب شدن نيروي عقل صفت حكمت در انسان هويدا ميشود و با تهذيب نيروي وهم يا عامله صفت عدالت و نيروي غضب صفت شجاعت و نيروي شهوت صفت عفت و اين چهار صفت پايه و اساس اخلاق برتر هستند.
و از همين چهار صفت صفات ديگر نشات مي گيرد از صفت حكمت صفاتي مانند زيركي، با هوشي ، فراست ، زكاوت و از صفت شجاعت صفات صبر ، همت، حلم، وقار و از صفت عفت صفات سخاوت ، حيا، امانت، گشاده رويي و مانند اينها و عدالت جمع تمامي اين صفات از و فرمانبرداري همه از نيروي عقل به صورتي كه هيچ مخالفتي از آنها سر نزند
انشاالله خداوند روزي نمايند كه همه به صفت عدالت مزين گرديم
برگرفته از كتاب شريف معراج السعاده صفحه 60
نوستالژی ، حرف دل